W listopadzie 2023 r. Fundacja Rycerski i Szpitalny Zakon św. Łazarza z Jerozolimy w Polsce – Lider Partnerstwa oraz Partnerzy: Wspólnota Samorządowa Podkarpacia, Gminna Biblioteka Publiczna w Boguchwale, Gmina Głogów Małopolski, Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Rudolfa Manerki w Głogowie Małopolskim, Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego „Lasowiacy” oraz Gmina Boguchwała, przygotowała i przeprowadziła inicjatywę „Lokalne społeczności na rzecz ratowania zabytków. Dobre przykłady”. Realizacja inicjatywy finansowana była ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Funduszu Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030, realizowanego przez Stowarzyszenie Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”.
Inicjatywa polegała na spotkaniu lokalnym, które odbyło się 14 listopada 2023 r. w Boguchwale w Gminnej Bibliotece Publicznej, a w dniu 28 listopada 2023 r. miała miejsce w Boguchwale minikonferencja z udziałem osób zainteresowanych.
Spotkanie rozpoczęła Prezes Fundacji, przedstawiając źródło pomysłu na tę inicjatywę – różne podejście samorządów do posiadanych na ich terenie zabytków, a następnie dziennikarz Adam Cyło z gospodarkipodkarpackiej.pl mówił o archiwach społecznych. W realizację i wykonanie inicjatywy zaangażowani byli również członkowie społeczności lokalnej, m.in. dyrektorzy Bibliotek Gminnych w Boguchwale i Głogowie Małopolskim, przedstawiciel Starostwa Powiatowego w Rzeszowie, regionaliści z Rzeszowa, Boguchwały, Głogowa Małopolskiego, gminy wiejskiej Łańcut, organizacji Wspólnota Samorządowa Podkarpacia, Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego „Lasowiacy”, Stowarzyszenia Strefa Inicjatyw Obywatelskich. Warto dodać, że część uczestników poza funkcjami społecznymi i zawodowymi jest też m. in. samorządowcami (radny powiatu rzeszowskiego Rafał Białorucki, Justyna Placha-Adamska – zastępca burmistrza Boguchwały).
Inicjatywa została przeprowadzona zgodnie z harmonogramem, z korzyścią dla lokalnej społeczności, która uzyskała potwierdzenie potrzeby wspólnych działań społecznych i wolontariackich. Dzięki realizacji inicjatywy nastąpiło zainicjowanie dialogu na temat potrzeb organizacji społecznych i społeczności lokalnej, włączenie w tworzenie polityk lokalnych, określenie kierunków i możliwości współpracy z lokalnym samorządem. Podczas spotkania ważne miejsce miała dyskusja na temat roli regionalistów i lokalnych pasjonatów historii w tworzeniu lokalnych miejsc pamięci, zachowywaniu i przechowywaniu pamiątek przeszłości (przedmioty, archiwa, fotografie), tworzeniu prac historycznych dotyczących miejsc, postaci i wydarzeń związanych z danym terenem (tu swoim doświadczeniem dzielił się regionalista Rafał Białorucki). Pokazane zostały przykłady inicjatyw regionalistów i ich znaczenie integrujące dla społeczności oraz jakie znaczenie ma ich głos w tworzeniu kierunków lokalnej polityki historycznej. Inicjatywa stworzenia lokalnego forum regionalistów i miłośników lokalnej historii zostało bardzo dobrze odebrane i wskazywano na potrzebę wzajemnego wspierania się w zachowywaniu pamiątek przeszłości (zabytki ruchome, materialne i niematerialne). Podnoszony był także temat renowacji i ratowania zabytków na terenie samorządów, co jest sprawą niezwykle trudną ze względu na wskazania konserwatora zabytków oraz olbrzymie koszty renowacji i potem utrzymania uratowanego zabytku. Tutaj o swoich doświadczeniach mówiła zastępca burmistrza Boguchwały J. Placha-Adamska na przykładzie renowacji starego spichlerza i nadania mu zadania miejsca konferencji, spotkań, wydarzeń wraz z nowoczesnym zapleczem (spotkanie miało tutaj miejsce, uczestnicy mogli sami się przekonać jak może zabytek pełnić funkcję miejsca użyteczności publicznej).
Organizatorzy mówili o chęci stworzenia platformy współpracy regionalistów z instytucjami samorządowymi i rządowymi (m. in. konserwator zabytków) na rzecz zachowania zabytków materialnych i niematerialnych oraz szerzenia wiedzy z zakresu historii regionalnej.
